Örtü Altı Yetiştiriciliği ve Seracılık

ÖRTÜ ALTI YETİŞTİRİCİLİK VE SERACILIK

Sebze yetiştiriciliğinde, cam veya plastık örtülerden yararlanarak yapılan yetiştiriciliğe örtüaltı sebzeciliği denir.

Seracılık: Kültür bitkilerinin mevsimleri dışında iklime bağlı olmaksızın, yapay gelişme ortamı yaratılarak yetiştirilmesidir. Bu tür sebze yetiştirmeye sera sebzeciliği denir. Burada ısıtma yapılarak, bitkinin yetişebileceği ortamı sağlamak için bir yatırm sözkonusudur. Ülkemizde sera üretimi için yapılan masrafların % 70 'i ısıtma masraflarıdır. Ülkemizin jeotermal kaynaklar yönünden en zengin ili olan ilimizde Jeotermal ısıtmalı seralar kurularak yıl boyunca yazlık sebzeleri mevsimleri dışında yetiştirme imkanı ile yüksek gelir elde etme imkanı sağlanacaktır.

Turfandacılık: Kültür bitkilerini ilkbahar, sonbahar donlarından ve iklim şartlarının diğer olumsuzluklarından koruyarak zamanından önce veya sonra yapılan yetiştiriciliktir. Bu tür sebze yetiştirmeye turfanda sebzecilik, böyle ürüne de turfanda sebze denir. Burada ısıtma olmayıp, doğaya bağımlılık vardır ve fazla yatırımı gerektirmez. Bunun için, Çukur, güneye bakan, rüzgar olmayan mikroklimalar ile soğuk ve donlardan korumak için alçak veya yüksek plastik tüneller, çeşitli yastıklar ve kasalar gibi birtakım yapılar kullanılır.

Sera planlamasında ve sera yerinin seçiminde Dikkat edilecek faktörler:

1- Işık : Sera kurulacak yer bol ışık almalıdır. Güney, güneydoğıu, ve güneybatı yönleri daha çok güneş ışığı almaktadır.

2- Sıcaklık: Seralar ısıtma masrafları açısından sıcak yerlerde kurulmalıdır.

3- Rüzgar: Şiddetli rüzgarlar seralara hem mekanik zararlar vermekte, hem de sera içi sıcaklığını düşürmektedir.

4- Toprak ve Tapoğrafya: Seralar için tınlı, humuslu, besin maddelerince zengin, su tutma yeteneği iyi, drenaj, taşlılık ve sığ olma sorunu olmayan, taban suyu en az l m. derinlikte olan topraklar kullanılmalıdır. Arazi hafif (% 0.5-1) eğimli olmalıdır.

5- Yön: Seralarda azami güneşlenmeyi sağlamak için kış yetiştiriciliğinde güneye, güneydoğuya veya güneybatıya yönlendirilmesi gerekir. Güneye bakan yamaçlar daha uygundur.

6- Sulama suyu temini: Sulama suyu kaliteli olmalı ve kolaylıkla temin edilebilmelidir. Sulamanın yanında sıcaklık kontrolü ve nemlendirme için de su kullanılacağından, yeteri kadar su bulunmalıdır.

7- Ekonomik Faktörler: Seralar, yatırımdan en iyi şekilde yararlanma ve karşılığında belirli bir gelir elde edilebilecek şekilde planlanmalıdır. Bunun için ısıtma, yola yakınlık, elektrik, işçilik faktörleri dikkate alınmalıdır.

ÖRTÜ ALTI YETİŞTİRCİLİĞİNİN AMACI VE ÖNLEMİ

örtülerinde kullanılarak sebzeleri donlardan ve iklimin diğer olumsuz şartlarından koruyarak, ürün alma süresini erkene almak veya ürün alma süresini uzatarak turfanda sebzecilik yapılması amaçlanmaktadır. Yörede iklimin sert olması nedeniyle kış aylarında ısıtma masrafları açısından ısıtma yapılmayıp soğuğa dayanıklı soğan, marul, ıspanak v.s. yetiştirilebilecektir. Diğer zamanlarda turfanda sebzecilik yapılacaktır. Çiftçinin aile bireylerinin çoluk çocuk, yaşlı, kadın gibi atıl işgücü ekonomiye kazandırılacak ve çiftçinin boş olduğu ölü zamanda çalışması sağlanacaktır. Jeotermal ısıtmalı seralarda yıl boyu üretim yapma imkanı sağlancaktır.

MEVCUT TARIMSAL DURUM VE GELECEKTE BEKLENEN DURUM

yüksek olup dışarda sebze yetiştirme dönemi kısadır. Bu durum sebzeciliği kısmen kısıtlamaktadır. Örtü altı sebze yetiştiriciliği ile bu mahsurlar ortadan kalkacaktır.

Şeklinde yapılabileceği görülecektir. Çeşitli sebzeler plastik tüneller altında ilkbaharda erken başlayarak kış dönemine kadar aile sebzeciliği şeklinde yapılabilecektir. Projede plastik örtülü tünele benzer, fakat daha basit plastik örtülerde, kritik dönemlerde kullanılabilecektir. Böylece sebze yetiştiriciliği cazip hak getirilerek, ilimizde yaygınlaşması sağlanacaktır.Jeotermal seralarda yıl boyu üretim yapma üretim imkanı sağlanacaktır.

Domates Mozayığı

Tütün Mozayık Virüsü’nün domatese özelleşmiş ırkları neden olmaktadır. Bitkilerde hafif ve orta şiddette çalılaşma gözlenir. Virüs, yeşil ırk grubuyla bulaşınca, açık ve koyu yeşil bir mozayık meydana gelir. Yapraklarda uzama, dişlilik artması gibi şekil bozuklukları görülür. Buruşukluk, dönüklük ve iplik yapraklılık gibi yaprak ayası daralması ortaya çıkar. Sarı ırklardaki bulaşmalarda ise çok şiddetlidir. Yaprak damarları, yaprak sapı ve bitki gövdesinde kahverengi-siyah çizgi veya bant şeklinde ölü alanlara yol açar.

Meyvelerde renk değişiklikleri, şekil bozuklukları ve lekeler oluşur. Ürün azalır. Çiçeklenme öncesi bulaşmalar daha fazla ürün kaybına neden olurlar En önemlisi ise şaşırtma sırasındaki bulaşmalardır. Domateslerde virüsler ve özellikle domates mozayık virüsü %30-50 arasında ürün kayıbı yaparlar. Domates mozayık virüsüne yakalanan meyvelerin tohumlarının da yarısı virüse bulaşmaktadır.

Çiçeklenme sonrası bulaşmalarda, gece sıcaklığının aniden 18^{oC’nin altına düştüğü ve nemin %80’den fazla olduğu zamanlarda meyve içi kahverengileşir. Virüs belirtileri domates çeşidine, virüs ırkına ve çevre koşullarına göre farklı olmaktadır. Virüslerin yetiştirilen bitkilerde ve yabancı bitkilerde konukçuları olmaktadır. Virüsler, temasla, tohumla ve böceklerle taşınmaktadırlar.}

  ^{Domates Çift Virüslü Çizgi Hastalığı:}

^{Domates Mozayık Virüsü ile Patates X Virüsü’nün karışık bulaşması sonucu ortaya çıkmaktadır. Genç bitkilerin öldüğü, şiddetli bir şok şeklinde görülür. Yaşlı bitkiler kendilerini toparlayabilir, fakat gelişmeleri zayıftır. Ürün miktarında büyük bir düşme olur. Oluşan meyveler ise lekelidir. Kısmen ölü alanlara ve bozuk şekillere sahiptir. Temasla, böceklerle ve tohumla taşınmaktadır.}

^{Bu virüsün çok sayıda konukçusu vardır. Domateste “İplik Yapraklılık”, biberde “Rozet Hastalığı” ve hıyarda “Hıyar Mozayığı” hastalıklarının nedenidir.}

^{Domatesteki belirtileri çok değişmektedir. Genellikle yaprak yüzeyi daralır ve sadece orta damar kalır. Çalılaşma ve mozayik belirtileri gözlenir. Meyveler küçüktür. Çökük lekeler ve içte siyahlaşma görülür. Ekonomik değerini kaybeder.}

^{Biberde oluşturduğu Rozet Hastalığı’nda boğum aralarında kısalma olur. Bu nedenle sürgün ucunda yaprak yığılması görülür. Öncelikle uç yapraklar çok daralmış ve şekli bozulmuştur. Yapraklarda damar araları açık renklidir. Meyve tutumu azalır. Meyveler küçük, şekilleri bozuk ve sert dokuludur. Bulaşma zamanına göre gelişme geriler. Verimde %10-30 kadar kayıp olur.}

^{Hıyarda ise Hıyar Mozayığı’na yol açar. Genç yapraklardaki mozayik, yaprak yaşlandıkça zayıflar. Kıvrılmış ve hafif kıvırcıklaşmış yapraklar ancak yarı büyüklüğüne ulaşabilir. Yaprak sapı ve gövdede boğum araları kısalır. Yan sürgünlerin sayıları azalır.}

^{Meyvedeki belirtiler değişmektedir. Genç meyvede çoğu zaman mozayik şeklinde lekelenme olur. Bazı durumlarda, sıcaklık 27oC’yi geçerse meyve üzerinde renksiz dikenimsi çıkıntılar görülür. Erkek çiçeklerin sayılarında artma, dişi çiçeklerinde ise azalma olur. Hastalık şiddetli ise verim alınmadan bitkiler ölebilir.}

^{Bu üç önemli konukçu dışında virüs, 300 kadar bitki türünün hastalanmasına yol açar. Kabak ve kavun da ekonomik zarar oluşturduğu konukçulardandır. Temasla ve yaprak bitleriyle taşınmaktadır.}

^{Hastalığıa, Lekeli Solgunluk Virüsü neden olmaktadır. Virüsün domatesteki belirtileri değişkenlik göstermektedir. Çift Virüslü Çizgi Hastalığı’nın belirtilerine benzer. Genç yapraklarda bronz renkli küçük lekeler oluşur. Genç bitkilerin büyüme uçlarında, uç yaprakların aşağı doğru kıvrılması ve solması gibi görünümler ortaya çıkar. Domates bitkilerinin gövdesinde ve yaprak sapında kahverengi çizgiler oluşabilir. Hastalıklı bitkiler bodurlaşır. Bitki çiçeklenme öncesi hastalığa yakalanırsa meyve oluşmaz. Çiçeklenme sonrası hastalanan bitkilerin meyvelerinde iç-içe halkalar şeklinde lekeler görülür.}

^{Virüs, 160’ın üzerinde bitkide hastalık yapabilmektedir. Hastalık, Thripsler aracılığı ile yayılmaktadır. Virüs, larvalar tarafından alınır ve ergin böceklerle taşınır.}

^{Domates Sarı Yaprak Kıvırcıklığı Hastalığı}

^{Hastalığa Domates Sarı Yaprak Kıvırcıklık Virüsü neden olmaktadır. Hastalığın ilk belirtisi yaprak kenarlarında ve damar aralarındaki sararmalardır. Hasta bitkilerin yaprakcıkları içe ve dışa doğru kıvrılır. Yaprak ayası aşırı derecede küçülür. Olgunlaşan meyvelerde zarar görülmezken, yeni meyve oluşumu engellenir. Hastalığa çiçeklenme öncesi yakalanan bitkiler bodurlaşır. Önemli miktarda ürün kaybı olur. Virüs, tütünü de içeren bazı bitkilerde hastalık yapar. Beyaz sinekler hastalığın taşıyıcısıdırlar.}

^{Biber, bir çok virus hastalığına yakalanır. Biberde mozayik oluşturan virüsler içinde en yaygını ve en fazla zarar yapanı Tütün Mozayik Virüsü’dür. Bu virüsün biberlerdeki belirtileri solgunluk, bodurlaşma, bitki sapları üzerinde ölü alanlar, yaprak dökülmesi, yapraklarda mozayik belirtileri ve meyvelerde şekil bozuklukları yanısıra güneş yanıklığı gibi ölü alanlar sayılabilir. Hastalık, temas ve tohumla taşınmaktadır.}

^{Kabak Mozayik Virüsü, Hıyar Mozayik Virüsü, Karpuz Mozayik Virüsü, veya Kabak Sarı Mozayik Virüsü bu hastalığa neden olmaktadır. Kabak yapraklarında şekil bozuklukları, küçülme ve mozayik lekelenmesi görülür. Meyvelerde de lekelenme ve şekil bozuklukları oluşur. Etmen Kabak Sarı Mozayik Virüsü olduğunda belirtiler çok şiddetlidir. Kabak Mozayık Virüsü yaprak bitleriyle ve tohumla taşınmaktadır.}

^{Hastalığa Marul Mozayik Virüsü neden olmaktadır. Hasta bitkilerde tam baş oluşması olmaz. Bitkiler küçük kalır. Yapraklarda açık-sarı ve yeşil lekeler oluşur. Yaprak kenarlarındaki dişlenme belirginleşir. Ölü alanlara rastlanır. Virüs, yaprak bitleriyle ve tohumla taşınır.}

^{Hastalığa Yaygın Fasulye Mozayik Virüsü neden olmaktadır. Hastalığın etkisi çeşit, bulaşma zamanı, virüs ırkı ve çevre koşullarına göre değişmektedir. Dayanıklı çeşitlerde bulaşmadan 8-14 gün sonra oluşan yapraklar sarımsı renk alırlar. Mozayik belirtisi yanısıra yaprak ayası daralır, aşağı doğru kıvrılır. Mozayik lekelerinde koyu yeşil kalan kısımlar siğil şeklinde çıkıntılar oluştururlar (Kabarcıklı Mozayık). Hasta bitkiler küçük kalır. Hassas çeşitlerde çiçekten sonra şok şeklinde solgunluk oluşur. Hastalık, temasla, tohumla, ve yaprak bitleriyle taşınmaktadır.}

^{Virüs belirtileri, virüsün ırkına, konukçunun çeşidine, iklim koşullarına ve bulaşma dönemine göre değişmektedir. Bu nedenle hastalığı tahmin etmeye çalışmak zaman zaman üreticileri yanlış uygulamalara yöneltmektedir. Virüs hastalığından şüphe duyulduğunda yapılacak en doğru davranış uzmana başvurmaktır.}

^{Virüs hastalıklarının ilaçlı mücadelesi yoktur. Hastalanan bitkiyi iyileştirmek de mümkün değildir. Bu nedenle virüs hastalıkları ile mücadelede aşağıdaki önerilere uyulmalıdır.}